(Of: je eerlijke antwoord op de vraag ‘What’s in it for me?’)

“Steven, wil je je tafel afruimen?”
“Jaha, ik doe het zo”
“Nee nu”
“Waarom?”
“Omdat het voor ons allemaal fijner is als de keuken een beetje netjes is…”
“Voor jou misschien … Ik kan hier prima mee leven”

In dit gesprekje tussen mij en mijn zoon voltrekt zich een spanningsveld dat in bijna elke verandering speelt: tussen ‘de voor wie’ en ‘de door wie’.

De door wie is degene wiens gedrag de verandering tot leven wekt.

De voor wie is degene die daar de vruchten van plukt.

Soms vallen de voor wie en de door wie samen in één persoon. Als ik een taart bak ben ik zelf de door wie (ik bak hem) en de voor wie (ik eet hem op). Dat zijn de makkelijke veranderingen. Maar een belangrijke reden dat complexe veranderopgaven complex zijn, is omdat voor wie en de door wie níet dezelfde persoon zijn.

In een onderwijsvernieuwing zijn de docenten de door wie en de studenten zijn de voor wie

In het stikstofdossier zijn de boeren de door wie en de natuur is de voor wie

Zowel de door wie als de voor wie verdienen een heldere plek in het veranderverhaal. Maar een veelvoorkomende valkuil is dat veranderaars de door wie onterecht voorspiegelen dat zij zelf de voor wie zijn. Als de door wie de waarom-vraag stelt krijgen ze een variatie op “we doen dit ook voor jou”. Terwijl de door wie dit blog niet gelezen hoeft te hebben om, net als mijn zoon, haarfijn aan te voelen dat dat niet zo is.

Dan krijg je onnodige frictie.

Het is een misvatting dat mensen pas meegaan als je ze een geruststellend antwoord geeft op hun vraag ‘what’s in it for me?’ Dat zou betekenen dat een verandering alleen kan slagen als de door wie ook de voor wie is. Dan blijven alleen de makkelijke veranderingen over.

Mensen kunnen prima meegaan in een verandering die ze voor iemand anders doen. Als die voor wie hen tenminste dierbaar is. Als hun hart naar de afnemer uitgaat.

Dus wat ik Steven had moeten antwoorden toen hij mij de waarom-vraag stelde:

“Je doet het voor mij. Ik word onrustig van een keukentafel waarop vieze borden staan. En na een drukke dag is rust voor mij heel belangrijk. Dus ik wil graag dat je de tafel afruimt”.

Dan zal hij de tafel afruimen. Want ik ben hem dierbaar.

Annemarie Mars, december 2022

 

Fotocredits: “Tit (bird)” by Kamil Porembiński is licensed under CC BY-SA 2.0.