De afgelopen 25 jaar versleet ik nogal wat verandermetaforen.

Ik werkte met de weg. Met woorden als bestemming, reizigers, reisleiders, routekaart, horizon, richtingaanwijzer, vehikel, mijlpalen en sporen. Verandering als verplaatsing in de fysieke ruimte.

Ik werkte met de rivier. Naar Heraclitus: alles stroomt. Met woorden als stroomversnelling, luwte, onderstroom, en stilstaand water. Verandering als vloeibare beweging die je hoogstens met een steen iets kunt verleggen.

Ik werkte met de film. Met hoofdrolspelers, (ver)beelden, de rolverdeling, regisseurs, verhalen en zintuigen als camera. Elk beeld in de filmstrip staat voor een waarneembare situatie. Verandering als beweging van situatie naar situatie.

Ze werkten allemaal goed. Ze konden een gesprek over verandering op scherp zetten. Elke metafoor had ook zijn nadelen. In elke metafoor gebruikte ik de letters A en B, die enige uitleg nodig hadden. Want er loopt geen rechte weg van A naar B, de rivier heeft geen begin en eindpunt, de film is nooit klaar.

Sinds 𝘓𝘦𝘶𝘬 𝘪𝘴 𝘢𝘯𝘥𝘦𝘳𝘴 werk ik alleen nog met A en B. Ik heb de letters van de weg gehaald, uit de rivier gevist en uit de film geknipt. De twee letters zijn een metafoor in zichzelf geworden. A staat voor ‘nu’ en B staat voor ‘straks’ zoals je er nu naar kijkt. Twee letters als twee aanwijsbare ijkpunten in de altijd voortgaande tijd.

In deze metafoor zijn A en B wel verbonden door een rechte lijn. Want de tijd loopt onverbiddelijk door: elke dag is er één.

Het fijne van deze manier van kijken is dat het nog sterker het gesprek voedt over wat je te doen staat. Ook in complexe, grillige en onzekere veranderopgaven. Want in elke situatie zijn er maar twee dingen echt zeker: jij bent er en het nu is er. Van daaruit denk je na over wat je wil, en hoe je de tijd gaat gebruiken om op te staan voor een B dat voor jou beter voelt dan A.

Annemarie Mars, juni 2026

PS. De wegmetafoor gebruikte ik in de eerste en de tweede editie van 𝘏𝘰𝘦 𝘬𝘳𝘪𝘫𝘨 𝘫𝘦 𝘻𝘦 𝘮𝘦𝘦? (2006, 2016). De riviermetafoor in het eerste hoofdstuk van 𝘋𝘦 𝘧𝘶𝘯𝘤𝘵𝘪𝘦 𝘷𝘢𝘯 𝘧𝘳𝘪𝘤𝘵𝘪𝘦 (2021). De filmmetafoor in 𝘋𝘦 𝘧𝘶𝘯𝘤𝘵𝘪𝘦 𝘷𝘢𝘯 𝘧𝘳𝘪𝘤𝘵𝘪𝘦 en de derde editie van 𝘏𝘰𝘦 𝘬𝘳𝘪𝘫𝘨 𝘫𝘦 𝘻𝘦 𝘮𝘦𝘦? (2023).