Als mensen gewoon meteen omarmen wat jij wilt veranderen zou het werk en het leven een stuk makkelijker zijn.
De praktijk is (gelukkig) anders. Mensen reageren verschillend op verandering: de een gaat over tot de orde van de dag, de ander verzet zich, weer een ander stelt vragen en de volgende gaat toegewijd aan de slag.
Ik noem die reacties ontkenning, weerstand, reflectie en commitment. Hoe herken je die reacties en hoe ga je ermee om?
Ontkenning
Mensen in ontkenning beseffen zich niet of nauwelijks dat er een verandering speelt die ook op hen van toepassing is. De verandering komt niet binnen – misschien omdat ze er nog te weinig over gehoord hebben of omdat ze nergens last van hebben.
De valkuil bij het omgaan met ontkenning is dat je (in een verandering ‘van A naar B’) praat over B terwijl ze nog niet los zijn van A. Die tekst glijdt langs ze heen. Die kans is groter als je verhaal doorspekt is van met jargon en containerbegrippen. De reactie is dan: “Dat gaat niet over mij” of “Dat doe ik al”.
Wat werkt wel? Deel jouw gevoel over de situatie. Soms is alleen het delen van je verlangen naar B genoeg, vaker is ook je pijn over A nodig. Dan kaart je aan wat er misgaat als jullie in A blijven. Voelbaar gemaakt met beelden en ervaringen en onderbouwd met feiten.
Weerstand
Weerstand is de wrijvingsenergie die vrijkomt als mensen beseffen dat verandering aan de orde is. Het is een mengeling van bezwaren (“ik ben het er niet mee eens”), belangen (“ik verlies iets dat me dierbaar is”) en emoties (“ik ben gefrustreerd, bang, boos of verdrietig”).
De grootste valkuil bij deze reactie is weerstand tegen weerstand. Je wordt ongeduldig of geïrriteerd over de afwerende reactie van de ander. Hoe menselijk ook, het is niet productief. Het beschadigt de relatie én weerhoudt je ervan te onderzoeken wat er echt aan de hand is.
Die verkenning is om op twee manieren essentieel; de ander voelt je erkenning van zijn gevoel en je kunt de antwoorden vinden die passen bij jouw situatie.
Reflectie
Mensen in reflectie erkennen dat de verandering komt en dat zij daar zelf een rol in hebben. Maar ze zijn nog zoekende: ze zijn onzeker, voelen zich nog niet bekwaam, stellen vragen en hebben behoefte aan hulp.
Jouw uitdaging is om aangesloten te blijven op hun vragen. Reflectie vraagt een veranderaar in de rol van begeleider die de ander helpt zijn eigen antwoorden te vinden.. Als je zelf antwoorden blijft zenden zonder te weten of de ander daar een vraag over had, zal reflectie afnemen of vallen ze terug in weerstand omdat ze zich niet erkend voelen in hun zoektocht.
Commitment
Mensen in commitment begrijpen de verandering en omarmen hem. En dus doen ze B, omdat ze het willen.
De valkuil is dat je mensen in commitment loslaat omdat je denkt dat je klaar bent. Maar commitment is kwetsbaar en vraagt onderhoud. En je geeft onbedoeld het signaal af dat weerstand wel je aandacht krijgt en commitment niet.
Annemarie Mars, juni 2011 (bewerkt december 2025)
Voor de liefhebber
Lees hoofdstuk 1 van Hoe krijg je ze mee? of deel 3 van De functie van frictie om je verder te verdiepen in deze reacties op verandering.