Elke veranderopgave heeft twee hoofdrolspelers. Of het nu gaat om de eiwittransitie of de verbouwing thuis, ze zijn er altijd. Ik noem ze de voor wie en de door wie. En het loont om daar goed over na te denken voordat je het gesprek over verandering aangaat.
De voor wie is degene voor wie jij de verandering wil. Degene die de vruchten plukt. Dat kan jezelf zijn, de buurman, een aandeelhouder, of de hele wereldbevolking. Elke verandering heeft zijn eigen voor wie. En hoe scherper jij weet wie dat is, hoe beter je overeind blijft als het gaat waaien. Want je weet waarvoor je opstaat.
De door wie is degene die met zijn of haar gedrag de verandering tot leven wekt. Die iets anders gaat doen, zodat de voor wie daar de vruchten van kan plukken. In organisatieveranderingen denken we dan al snel aan medewerkers. Maar ik moet de eerste complexe organisatieverandering nog meemaken waarbij leidinggevenden niet óók de door wie zijn.
Een vraag die ik je graag meegeef: ben jij zelf ook de door wie? Ik hoop het eigenlijk wel. Want het gesprek wordt meteen gelijkwaardiger als jij zelf ook de sleutel in handen hebt. Maar dan moet dat wel écht kloppen. Bijvoorbeeld als je de projectleider bent van een fietsprogramma, en zelf al elke dag met de fiets naar je werk gaat. Dan ben jij niet de door wie – en je voelt meteen dat de verandering daardoor stijgt op de schaal van heftigheid. We hebben het dan over gedrag vragen van anderen wat je zelf al doet. Je loopt op eieren. Daar komen woorden als ‘deuger’ en ‘drammer’ vandaan.
Nu kun je je afvragen: kan de voor wie niet gewoon ook de door wie zijn? Ja, dat kan. Er zijn zelfs best veel opgaven waar dat zo is. Maar eerlijk gezegd – dat zijn de makkelijke. Je vraagt mensen dan iets anders te doen voor zichzelf. De echt complexe opgaven waar we dezer dagen mee te maken hebben, die hebben een door wie die níét de voor wie is. De voor wie ontvangt iets, plukt vruchten. De door wie moet daar iets voor doen – en raakt misschien zelfs iets kwijt.
Als je dat weet, weet je ook dat je je niet van je stuk moet laten brengen door weerstand. Want weerstand gaat over verlies. Het is geen wet van Meden en Perzen; als de door wie de voor wie een warm hart toedraagt, hoeft er helemaal geen heftigheid te zijn. Maar nu begrijp je al hoe twee hoofdrolspelers je al veel kunnen vertellen over de heftigheid die je te wachten staat.
Annemarie Mars, april 2026