Kun je iemand alleen helpen als je in zijn schoenen hebt gestaan?


Never judge a man untill you’ve walked a mile in his shoes, zong Elvis in 1968.

Als dat waar is kan ik mijn zaak wel opdoeken. Want ik help bestuurders, directeuren en managers terwijl ik dat zelf nooit ben geweest.

Hoe letterlijk moeten we deze woorden van Elvis dus nemen? Moet een geriater zelf oud zijn? Moet een opvoedkundige zelf kinderen hebben? Moet een diëtist zelf te zwaar zijn geweest?

Dat lijkt een open deur. Maar toen ik hem doorging kwam ik toch nog verrijkende inzichten tegen over de essentie van helpen, en mijn eigen rol daarin. Er zijn namelijk drie mogelijke rollen waarin mensen hulp kunnen aanbieden. Elke rol verhoudt zich anders tot de schoenen van de ander.

Ik deel ze graag met je.

Hulp uit de luie stoel

Het is vreselijk om ‘geholpen’ te worden door iemand die zich niet verdiept heeft in de complexiteit van jouw situatie. Die jouw schoenen niet eens ziet. Hij is je aan het helpen vanuit zijn luie stoel. Die manier van helpen is vooral te herkennen aan het gebruik van het woord ‘gewoon’:

“je moet het gewoon loslaten”

“je moet er gewoon wat van zeggen”

“het gaat gewoon om een stukje draagvlak”

Hulp uit de luie stoel helpt nooit. Je wordt er alleen maar onzeker van. Want als de oplossing blijkbaar zo ‘gewoon’ is, dan moet dat wel betekenen dat jij dom bent.

Hulp van lotgenoten

Als je een probleem hebt is het fijn om te ervaren dat er mensen zijn die het probleem vanuit hun eigen ervaring herkennen. Alleen al het besef dat je niet de enige bent kan zo’n oppepper geven dat je op eigen kracht je eigen oplossingen kunt vinden. Wat lotgenoten je vertellen over wat ze hebben gedaan om hun eigen situatie op te lossen of draaglijker te maken kan een schat aan tips opleveren die ook in jouw situatie kunnen helpen.

De waarde van de lotgenoot is niet dat hij in je schoenen gaat staan. Hij zet zijn eigen schoenen naast die van jou.

Hulp van professionals

Beroepshelpers zoals coaches en expertadviseurs* voegen op een andere manier waarde toe. Ze overzien de reikwijdte waarin het probleem zich kan manifesteren, welke talloze variabelen op dat probleem ingrijpen, welke oplossingen passen in welke situatie en welke stappen nodig zijn om die oplossing tot leven te wekken. Daar hebben ze voor doorgeleerd  en ze hebben er jarenlange ervaring in opgedaan.

Die kennis en ervaring gebruiken ze om bij elke probleemsituatie die hen wordt voorgelegd te diagnosticeren wat er echt aan de hand is en om de ander op zo’n manier te bevragen en adviseren dat hem helder wordt wat hem te doen staat.

Ook de professional ontleent zijn waarde niet aan het feit dat hij in je schoenen gaat staan. Hij gebruikt zijn vakmanschap om je van je zere voeten af te helpen.

Tenslotte

Je hoeft dus niet in de schoenen van de ander te staan om hem te kunnen helpen. Sterker nog: je kunt niet eens in zijn schoenen gaan staan. Zijn schoenen zullen je niet passen. Je kunt niet voelen wat hij voelt. Want je bent hem niet.

Je kunt iemand alleen helpen als je erkent dat hij andere schoenen draagt dan jij.

Annemarie Mars, oktober 2018

**Lees ook mijn @rtikel van mei 2012 over het verschil tussen coaches en expertadviseurs.

Voor de liefhebber

Over helpen en oordelen

*Elvis zingt niet over helpen maar over oordelen. Maar helpen en oordelen zijn onverbrekelijk met elkaar verbonden. Om te helpen heb je immers een (waarde)oordeel nodig. Je moet snappen wat er goed en slecht is aan de situatie zodat je eraan kunt bijdragen dat hij beter wordt.

Maar Elvis zingt over het oordelen over een mens. Dat lijkt me sowieso niet de bedoeling, ook niet als je je wel verdiept hebt in zijn situatie. Je oordeel als helper zou altijd de situatie moeten betreffen, niet de ander. Over dat onderscheid zou ik een @rtikel op zich over kunnen schrijven. In dit @rtikel laat ik dat impliciet en richt ik me op iemand helpen in relatie tot diens complexe situatie. Die complexe situatie, dat zijn de spreekwoordelijke schoenen.

Over beroepshelpers die ook lotgenoot zijn

Zou het dan toch niet altijd beter zijn als beroepshelpers ook lotgenoot zijn?

Het feit dat de beroepshelper jouw situatie uit eigen ervaring herkent is ontegenzeggelijk een krachtig beschermingsmechanisme tegen de – ook bij beroepshelpers voorkomende – valkuil om te makkelijk te oordelen over de situatie van de ander. Maar ook voor de overige beroepshelpers staan er beschermingsmechanismen ter beschikking die op zichzelf al prima voldoen, zoals liefde voor de cliënt en inlevingsvermogen.

Het is ook niet zomaar én-én. Er zit wel degelijk spanning tussen beide manieren van helpen. Als ik als ouder een opvoedkundige consulteer, dan is het maar de vraag of hij me helpt door uit te wijden over zijn eigen kinderen. Hij kan dat best een enkele keer doen als hij inschat dat zijn ervaring ook precies past bij mijn situatie. Maar als hij het te vaak doet loopt hij het risico dat mijn reflectie terugvalt – we hebben het immers niet meer over mijn situatie maar over die van hem. Of dat ik aan hem ga hangen – hij heeft immers de oplossingen al voorhanden. In beide gevallen is mijn eigenaarschap het kind van de rekening.

Abonneer je hier op mijn @rtikelenreeks

Tien keer per jaar zoek ik naar antwoorden op een prangende vraag over verandering.

Mijn @rtikelenreeks in je mailbox ontvangen? Meld je hieronder aan door op de button te klikken

(Trouwens, je kunt je vanaf november 2018 ook op de Engelse versie van de reeks abonneren).

Klik hier om te abonneren